“Sector servizos e o proceso de terciarización da economía en España. a) Características do sector terciario. b) Causas da terciarización. c) Contrastes na localización dos servizos.
O sector servizos abrangue todas
aquelas actividades que non se poden considerar agrarios, pesqueiros
ou industriais. En España este sector ocupa o meirande número de
traballadores. Por iso se considera que vivimos nunha sociedade
terciaria. Nos países desenvolvidos máis da metade da poboación
activa traballa no sector terciario ou servizos, que medrou en
importancia tanto polo número de persoas que ocupa como pola riqueza
que xera. A distribución dos servizos no territorio amosa grandes
desigualdades e desequilibrios, dado que tenden a se concentrar nas
zonas con maiores niveles de renda.
a) Características do sector
terciario.
O sector terciario ou servizos abrangue
o conxunto de prestacións orientadas a satisfacer as necesidades e
demandas da sociedade. É un sector moi heteroxéneo formado por
actividades moi diversas. As características principais que definen
o sector terciario son:
- Actividades intanxibles e
inmateriais. O que se ofrece e se valora é a calidade da prestación
que se realiza, por exemplo, un servizo médico ou unha asesoría.
- Actividades imposibles de almacenar.
Os servizos préstanse cando son necesarios ou requiridos, polo que
se adoitan localizar preto dos posibles usuarios.
- Actividades moi diversas. Desde
administracións públicas, servizos financeiros, comerciais,
culturais e de lecer, sanitarios e educativos, dirección,
administración e asesoría de empresas, servizos de limpeza e
mantemento, asistencia social, comunicacións etc.
- Actualmente, téndese a diferenciar o
terciario clásico do terciario superior ou cuaternario, sector que
reúne as actividades máis cualificadas: investigación,
telecomunicacións, alta tecnoloxía...
- É un sector que abrangue dende
grandes empresas con milleiros de traballadores a pequenos
empresarios.
b) Causas da terciarización.
Desde hai tres décadas, pódese dicir
que España ten unha economía de servizos, porque máis de dous
terzos de todos os empregos e a produción que se xera no país
proceden deste sector. A tendencia é que esta proporción continúe
aumentando nos próximos anos, tal e como ocorre en todos os países
do noso medio. Por iso se adoita afirmar que en España vivimos un
proceso de terciarización da economía.
O rápido crecemento que experimentaron
as actividades de servizos é o resultado das profundas
transformacións que viviu a sociedade española, que hoxe presenta
as seguintes características:
- É unha sociedade de consumo, en que
o aumento do nivel de renda elevou a capacidade de compra e, con
isto, o desenvolvemento do comercio e toda unha serie de servizos
destinados á poboación.
- É unha sociedade do benestar, en que
aumentou a oferta de todo tipo de servizos sociais (educativos,
sanitarios, culturais, deportivos...), ofrecidos por institucións
públicas e privadas.
- É unha sociedade de ocio, en que
aumenta a importancia do turismo e de diversos servizos relacionados
co gozo do tempo libre (hostalaría, restauración, espectáculos
etc.).
- É unha sociedade capitalista
avanzada, en que o sector financeiro e de seguros ocupa un lugar
destacado no control do diñeiro e o crédito, básicos para o
funcionamento das empresas e o propio consumo familiar.
- É unha sociedade do coñecemento, en
que cobran protagonismo unha serie de servizos avanzados que melloran
a calidade e competitividade das empresas (enxeñaría, deseño,
servizos informáticos, asesoría técnica...), xunto a centros de
investigación e centros tecnolóxicos para promover a I+D.
- É unha sociedade rede, en que tanto
as persoas coma os produtos ou a información teñen cada vez maior
mobilidade, xerando densas redes de fluxos ás que os territorios
queren estar conectados, o que aumenta a demanda de todo tipo de
transportes e telecomunicacións.
- É unha sociedade regulada, porque a
súa complexidade esixe unha administración pública eficaz que
xestione o seu funcionamento.
Todo isto supón unha gran diversidade
de servizos, desde os máis especializados e modernos ata os máis
tradicionais e precarios.
c) Contrastes na localización dos
servizos.
A localización do emprego en
actividades de servizos mostra importantes diferenzas se se considera
o volume total de persoas ocupadas nas diferentes provincias. As de
Madrid, Barcelona e Valencia concentran case cinco millóns
de empregos, equivalentes a máis dunha terceira parte do total,
seguidas por outras provincias litorais, xunto a Sevilla e Zaragoza.
Se se considera en cambio a proporción
do emprego terciario sobre o total, as diferenzas diminúen, cos
valores máis altos en Madrid, o litoral mediterráneo (agás
Cataluña) e ambos os arquipélagos.
Esa distribución relaciónase coa
influencia de diversos factores:
- Ante todo, relaciónase coa
repartición da poboación e o seu nivel de renda, pois a maioría
destas actividades buscan estar cerca dos seus clientes potenciais e,
polo tanto, aumentan en territorios con altas densidades e elevado
nivel de ingresos.
- Tamén inflúe a presenza de
poboación estacional relacionada co desenvolvemento do turismo,
sobre todo, nas áreas litorais, pois iso engade un volume importante
de consumidores dalgúns tipos de servizos
- Un terceiro factor é a densidade de
empresas no territorio, pois son as principais demandantes dalgúns
servizos (desde o transporte e as telecomunicacións, aos servizos
informáticos, xurídicos, de mantemento e reparación, de deseño e
enxeñaría etc.).
- Por último, as administracións
central, autonómica e local distribúense por todo o territorio,
pero a presenza de funcionarios e contratados nelas é maior naqueles
provincias e cidades onde se localiza a capitalidade nacional ou
autonómica.
En resumo, os servizos teñen hoxe unha
grande importancia e dinamismo, ata converterse na principal fonte de
emprego actual e para o futuro. Por esa razón, e porque as
diferentes actividades tamén mostran diversas tendencias de
localización, xeran paisaxes específicas e, en ocasións, son fonte
de impactos negativos; a Xeografía interésase cada vez máis por
este sector que conta con máis de catorce millóns de empregos e
dous terzos do valor da produción total obtida en España, así como
a maior perspectiva de crecemento.
O sector servizos en Galicia.
Máis do 60% do PIB de Galicia
corresponde ao sector servizos, que experimentou un gran crecemento e
diversificación nas últimas décadas. O turismo, o comercio, os
transportes e mais os servizos sociais son exemplos desta
transformación.
O sector terciario de Galicia adquiriu
unha importancia decisiva na creación de postos de traballo, xa que
en 2008 os servizos ocupaban o 63% do emprego galego. A distribución
xeográfica está pouco equilibrada; os servizos concéntranse nas
capitais provinciais e nos grandes núcleos urbanos, principalmente
nas provincias da Coruña e Pontevedra. Distínguense dous
subsectores:
- Os servizos non destinados á venda
son os servizos sociais financiados polos organismos oficiais, como a
educación, a saúde e a administración pública. Así, en 2006 o
56% do gasto público que realizou a Xunta estivo destinado a
sanidade e educación.
- Os servizos destinados á venda
abranguen o comercio, o turismo, os transportes, os servizos ás
empresas, que diversificaron a súa oferta en actividades como
asesoramento xurídico, servizos informáticos e administrativos,
recursos humanos ou publicidade e os servizos financeiros, que
potencian o crecemento da economía a través da concesión de
créditos a particulares e empresas, e o investimento en proxectos
empresariais.
En canto ó turismo, Galicia dispón de
máis de 54.000 prazas hoteleiras e de numerosos servizos e
equipamentos complementarios. Os turistas que visitan Galicia
proceden na súa maioría do territorio español (80,4%) e en menor
medida do estranxeiro (19,6%), sobre todo de países da UE, como
Portugal, Reino Unido, Alemaña, Francia e
Italia. A nosa Comunidade ofrece diversos tipos de turismo: turismo
de sol e praia, turismo cultural, turismo rural e turismo termal. A
imposibilidade de competir no mercado internacional cos destinos
masivos de praia determinou a orientación da política turística
cara a outros campos, como o gastronómico, cultural, congresos ou o
deportivo, co fin de atraer un turismo de maior calidade e asegurar a
ocupación hoteleira durante todo o ano. Tras uns anos de retroceso pola crise economica, os datos provisionais presentan o 2015 como o mellor ano do turismo galego na historia, superando os anos xacobeos 2004 e 2010.
Respecto ao comercio, Galicia
incrementou nas últimas décadas o comercio interior como
consecuencia do crecemento demográfico e económico. Na actualidade
representa un 10% do PIB e emprega un 17% da poboación ocupada.
Caracterízase pola coexistencia de numerosos pequenos
establecementos xunto a grandes empresas comerciais nacionais e
multinacionais. Actualmente, o pequeno comercio está vivindo unha
crise que se manifesta na redución de establecementos tradicionais e
na perda de emprego.
Os intercambios co exterior son cada
vez máis importantes debido á apertura progresiva da economía
galega. A balanza comercial nos últimos anos foi positiva xa que as
exportacións superaron as importacións. Así, durante os primeiros nove meses do 2015,
Galicia vendeu ao estranxeiro produtos por valor de 14.000 millóns
de euros e importou o equivalente a 11.261 millóns. As exportacións
céntranse na venda de material de transporte, confección e peixe,
crustáceos e moluscos. As importacións que destacan polo seu volume
son os produtos enerxéticos e o material de transporte.
Finalmente, nos transportes hai que
salientar que a situación periférica e o relevo accidentado de
Galicia son factores que explican que as infraestruturas de
transporte e comunicación co resto do Estado fosen tradicionalmente
moi deficientes. Así e todo, nas últimas décadas, os investimentos
públicos destináronse a modernizar e ampliar a rede de estradas, os
ferrocarrís (destacando a lenta introducción da alta velocidade), os portos e os aeroportos.
